Uyuz hastalığı, sarcoptes scabiei von hominis adlı akarın sebep olduğu kaşıntılı bir hastalıktır. Toplumda her sosyo ekonomik sınıftan insanda görülebilir. Uyuzun spesifik belirtileri arasında; yoğun kaşıntı (özellikle geceleri artan, sıcak duş sonrası artan nitelikte) yaygın iltihaplı papüller (sivilce benzeri kırmızı deri kabartıları) yer alır.

Kaşıntı ve papüller vücudun genelinde olabileceği gibi özellikle el parmak aralarında, el bilek iç yüzlerinde, dirseklerde, meme uçlarında, belde, cinsel organda lokalize bir şekilde de olabilir. Uyuz akarı gözle görülemez, tanı bir hekim tarafından deriden alınan kazınmış örneğin mikroskop altında analizi ile; uyuz akarı, akar yumurtası veya dışkısının tespit edilmesiyle doğrulanmalıdır. Eğer akar bulunamadıysa da hastanın uyuz olabileceği ihtimali yok sayılamaz.

Uyuz hastalığının çeşitleri;

Klasik ve Kabuklu uyuz olarak iki çeşidi vardır;

• Kabuklu uyuz, Norveç uyuzu olarak da bilinir.
• Klasik uyuz normal kişilerde görülürken kabuklu uyuz bağışıklık sistemi baskılanmış (AIDS hastaları, immünsupratif tedavi alan hastalar gibi) kişilerde görülür.

Klasik uyuz hastasında 10-15 akar bulunurken kabuklu uyuz hastasında bu sayı çok daha fazladır. Dolayısıyla kabuklu uyuz daha bulaşıcıdır.

Uyuz akarı insan cildine tutunduktan sonra deride tüneller kazarak ilerler ve dişi uyuz akarının deri içine yumurtalarını bırakmasıyla çoğalarak yayılır. Eğer kişi daha önceden uyuz geçirmemişse uyuz belirtilerinin başlaması 4-8 haftayı bulabilir. Ancak bu süreçte kişi uyuzu diğer insanlara bulaştırabilir. Eğer daha önceden uyuz geçiren birisine uyuz bulaştıysa belirtiler 1-4 gün gibi çok daha kısa bir zamanda başlayabilir.

Resim:Uyuz akarının mikroskop altındaki görüntüsü

Uyuz hastalığının bulaşma riski;

Uyuz çoğunlukla yakın ten temasıyla bazen de uyuzlu kişinin kullandığı havlu, battaniye, giysi gibi eşyaların bir başkası tarafından kullanılmasıyla bulaşabilir. Temas genellikle uzundur; hızlı bir el sıkışma veya kucaklaşma genellikle uyuz yaymaz. Hayvanlardaki uyuz akarı insanlarda yaşayamaz, hayvan ile yakın temas sonrası insan derisine tutunan uyuz akarı kişide cilt tahrişine ve geçici kaşıntıya sebep olur ve birkaç gün içerisinde kendiliğinden ölür. Bunun sürekli tekrarlanmaması ve hayvanın konforu için uyuzlu hayvan tedavi edilmelidir.

Uyuz akarı insan vücudunda 1-2 ay boyunca yaşayabilir, ancak insan vücudundan uzakta 2-3 güne kadar yaşayabilir. Kabuklu uyuz ise insan vücudu dışında 7 güne kadar yaşayabilir.

Uyuzdan korunmak için yapılması gerekenler;

Uyuzlu kişi ile yakın temastan kaçınmak gereklidir. Ayrıca uyuz akarı ile enfekte kişinin kullandığı giysi, yatak, havlu, battaniye gibi eşyaların paylaşılmaması gereklidir. Uyuz hastası ile temaslı eşyalar var ise yüksek sıcaklıkta yıkanmalı ve kurutulmalıdır. Yıkanamayacak eşyalar 3 gün ağzı sıkı bir şekilde kapalı bir poşette bekletilebilir. Kimin uyuz akarı taşıdığını anlamak hastalığın semptom vermeyen kuluçka evresinde zor olacağı için genel bir önlem olarak internetten alınan giysilerin ve mağaza kabinlerinde denenen giysilerin akar taşıma olasılığı göz önünde bulundurulmalıdır. Deneme süresi mümkün olduğunca kısa tutulabilir. Hijyen önlemi olarak yeni alınan eşyalar kullanılmadan önce yıkanmalıdır.

Tedavi yöntemlerini diğer yazımda sizlerle paylaşacağım. Sağlıkla kalın…

Kaynaklar

• The United States Centers for Disease Control and Prevention,scabies
• https://www.cdc.gov/parasites/scabies/
• Vasanwala, F. F., Ong, C. Y., Aw, C. W. D., & How, C. H. (2019). Management of scabies. Singapore Medical Journal, 60(6), 281–285. https://doi.org/10.11622/smedj.2019058