Saniyeler içinde değişen hayatlar: İnmenin habercileri

Milyonlarca insan bir sabah uyandığında, işe giderken, yemek yerken ya da sohbet ederken hayatlarının tamamen değişebileceğini bilmeden günlük yaşamına devam ediyor. Birkaç saniye içinde gelişen bir olay, konuşma yeteneğini, yürüme becerisini, hafızayı ve hatta bağımsız yaşam becerilerini kaybettirebiliyor.

İnme, beyni besleyen damarların tıkanması veya kanaması sonucu ortaya çıkan acil bir nörolojik hastalık. Dünya genelinde ölüm nedenleri arasında üst sıralarda yer alıyor ve engelliliğin önemli nedenlerinden biri. Düşünülenin aksine, inme tamamen habersiz gelmez. Bazı hastalarda beyin, felçten önce çeşitli uyarılarda bulunabilir.

İnme öncesindeki en önemli habercilerden biri geçici iskemik atak. Beynin belirli bir bölgesine giden kan akımının kısa süreli azalması sonucu ortaya çıkar.

Geçici iskemik atakta görülen belirtiler inme belirtilerine benzer. Genellikle birkaç dakika içinde düzelir ve kalıcı hasar bırakmaz. Bu nedenle birçok kişi yaşadığı durumun ciddiyetini anlamaz. Oysa geçici iskemik atak, yaklaşan büyük bir inmenin en önemli habercilerinden biridir.

Yapılan çalışmalar, geçici iskemik atak geçiren kişilerin önemli bir bölümünde ilk günler ve haftalar içinde kalıcı inme gelişebildiğini göstermekte. Bu nedenle kısa süreli nörolojik belirtiler bile ciddiye alınmalı.

Ani gelişen konuşma bozukluğu da inme öncüllerinden biri. Sıklıkla birkaç dakika sürüp düzelen peltek anlaşılmaz konuşma ya da söylemek istenilen kelimenin bulunamaması. İlk kez gelişen ani konuşma güçlüğü mutlaka nörolojik değerlendirme gerektirir.

Bir kişinin aniden elindeki eşyayı düşürmesi, kolunda güç kaybı gelişmesi veya yürürken ayağını sürümeye başlaması diğer önemli bir uyarı işareti. Çoğunlukla vücudun tek tarafı etkilenir. Sağ veya sol kolda, elde, yüzde ya da bacakta gelişen ani uyuşma ve güçsüzlük özellikle dikkat edilmesi gereken bulgular.

Sıklıkla hasta yakınları tarafından fark edilen ani yüz kayması veya gülümserken/konuşurken ağzın bir tarafa çekilmesi inmenin klasik belirtilerinden. Yüzde kayma ve asimetri yüz kaslarını kontrol eden beyin bölgelerinin kısa süreli etkilenmesine bağlı olup ciddi damar hastalığının habercisi olabilir.

Birkaç dakika sürüp düzelen tek gözde perde inmiş hissi veren ani görme kaybı bir diğer belirti. “Amaurosis fugax” olarak bilinen bu belirti, özellikle şah damarlarındaki darlıkların önemli bir göstergesi olabilmektedir. Göz damarlarına giden kan akımının geçici olarak azalması, ileride gelişebilecek bir beyin damar tıkanıklığının erken uyarmasıdır.

Toplumda oldukça sık görülen ve çoğu zaman iç kulak kaynaklı olan baş dönmesi , ani başlangıçlı, şiddetli olduğunda ve denge bozukluğu, çift görme veya konuşma bozukluğu ile birlikteyse inme belirtisi olabilir. Beyincik ve beyin sapını etkileyen damar tıkanıklıkları bazen yalnızca baş dönmesiyle başlayabilir ve özellikle risk faktörleri bulunan bireylerde dikkatli değerlendirme yapılmalıdır.

İnme her yaşta görülebilse de bazı kişilerde risk belirgin olarak daha yüksektir. Yüksek tansiyon, diyabet, yüksek kolesterol, sigara kullanımı, obezite, ileri yaş, hareketsiz yaşam ve kalp ritim bozuklukları inmenin en önemli nedenleri arasında. Özellikle atriyal fibrilasyon adı verilen ritim bozukluğu, beyine pıhtı atmasına yol açarak ciddi inmelere sebep olabilir.

Beyin hücreleri oksijensiz kaldığında dakikalar içinde hasar görmeye başlar. Bu nedenle belirtilerin kendiliğinden geçmesini beklemek büyük bir hata olabilir. Yüzde kayma, kol veya bacakta güçsüzlük, konuşma bozukluğu ya da ani görme kaybı geliştiğinde vakit kaybetmeden acil sağlık hizmetlerine başvurulmalıdır.

Günümüzde damar açıcı tedaviler ve girişimsel yöntemler sayesinde birçok hastada kalıcı sakatlık önlenebilmekte. Ancak bu tedavilerin etkili olabilmesi için hastanın mümkün olan en kısa sürede hastaneye ulaştırılması gerekli.

İnmenin önemli bir kısmı önlenebilir hastalıklara bağlıdır. Tansiyonun düzenli kontrol edilmesi, sigaranın bırakılması, diyabet ve kolesterol tedavisinin sürdürülmesi, düzenli egzersiz yapılması ve sağlıklı beslenme riski önemli ölçüde azaltır.

Bunun yanında düzenli sağlık kontrolleri sayesinde şah damar darlıkları ve kalp ritim bozuklukları gibi sessiz risk faktörleri erken dönemde saptanabilir.

İnme saniyeler içinde hayatları değiştiren bir hastalık. Birkaç dakika süren konuşma bozukluğu, geçici güçsüzlük, görme kaybı veya yüz kayması gibi belirtilerin erken farkındalığı ile hastalığa bağlı gelişebilecek, bağımsız yaşamı ve yaşam kalitesini olumsuz etkileyebilecek ağır tablolardan korunmak mümkün.