B1 Vitamini - Tiamin

Antiberiberi faktör,

Aneurine,

Antineuritik Faktör olarak da bilinir.

Tiamin metilen köprüsü ile birbirine bağlı bir pirimidin ve bir tiazol halkasından meydana gelmiştir.  

Canlıların büyük bir gurubunda besinlerle alınan karbonhidrat ve yağlardan ATP sentezi yolu ile enerjinin serbest kalması reaksiyonlarında gereklidir. 

Tiamin difosfotransferaz enzimi tarafından aktif formu olan tiamin pirofosfata (TPP) dönüştürülerek kullanılır.

Tiamin + ATP  → TPP + AMP

Piruvat dehidrogenaz ve alfa-ketoglutarat dehidrogenaz enzim kompleksleri ile katalize edilen reaksiyonlar için gereklidir.

TPP aynı zamanda pentoz fosfat metabolik yolunda transketolaz reaksiyonları için gereklidir.

TPP periferal sinir hücreleri membranlarına yerleşmiştir ve impulsların iletiminde görev yapar. 

Asetil kolin sentezinde ve stimule sinir hücrelerinde iyonların translokasyonunda gereklidir.  

Tiamin (B1) Yetmezliği

Tiamin eksikliğinde, dokularda pürivik asit ve bazı amino  asitlerin kullanılması azalırken yağların kullanılması artar. Bu nedenle, tiamin özgül olarak karbonhidratların ve bir çok amino asitlerin nihai metabolizmaları için gereklidir. Tiamin ekikliğinde görülen bir çok bozukluklardan sorumlu faktör, bu besinlerin kullanımlarının azalmış olmasıdır. Besin maddelerinde eksik bulunması ve yetersiz alınım enerji metabolizmasını doğrudan etkilemektedir. 

Eksikliğinde etkilenen sistemler:

1-Sinir Sistemi

Merkezi sinir sisteminin enerjisinin hemen hemen tamamı karbonhidratların metabolizmasına bağımlıdır.

Tiamin eksikliğinde, sinir dokusunun yüzde 50-60 oranında azalan glukoz tüketimi, yağ metabolizmasından türeyen keton cisimerinin kullanımı ile karşılanır.

Tiamin eksikliğinde, MSS’nin nöronal hücrelerinde kromatoliz ve şişmeye sık rastlanır.

Ayrıca, tiamin eksikiği hem periferik hem de MSS’de sinir liflerinin miyelin kılıflarında dejenerasyona yol açabilir.

Periferik sinirlerdeki bu lezyonlar, sık olarak bu sinirlerin aşırı irritabilite kazanmalarına neden olur.

Bu durumda, bir veya birkaç periferik sinir boyunca yayılan ağrılarla karekterize polinörit denilen hastalık tablosu ortaya çıkar.

Ayrıca, medulla spinalis traktuslarında paralizi yaratan dejenerasyonlar görülür.

Bazen paralizi bulunmasa bile, kaslar atrofi sonucu ileri derecede güçsüz kalırlar.

2- Kardiyovasküler Sistem

Tiyamin eksikliği kalp kasını da zayıflatır ve kalp yetmezliği gelişir.

Ayrıca kanın kalbe dönüşü de normalin iki katına çıkabilir.

Bu durum, tiamin eksikiğine bağlı oluşan periferik vasodilatasyona bağlıdır.

Bu da muhtemelen, dokularda metabolik enerji azlığına bağlı oluşan lokal vasküler dilatasyona bağlıdır.

Bu nedenle, tiamin eksikliğinde kalp yetersizliğine bağlı olarak büyük ölçüde periferik ödem ve asit gelişir.

3- Gastrointestinal Sistem

Tiyamin eksikliğinde, sindirim bozukluğu, aşırı konstipasyon, anoreksi, mide atonisi ve hipoklorhidri gibi semptomlar ortaya çıkar.

Bu etkilerin tümü, sindirim sistemindeki düz kaslar ve bezlerin karbonhidrat metabolizmasından yeterli enerji sağlayamamalarına bağlanabilir.

Eksikliğinde görülen hastalıklar:

Beriberi 

Tiyamin eksikliğinde polinörit, kardiyovasküler semptomlar ve GIS bozuklukları ile ilgili tablo.

Beriberi adı verilen bu tabloda ilk yetmezlik belirtileri kaslarda güçsüzlük ve kramplardır. 

Sinir sistemi de doğrudan etkilenir ve ilerlemiş tiamin yetmezliği felçlerin ortaya çıkmasına neden olur. 

İlk semptomlar: Kabızlık, İştah kaybı, Mide bulantısı, Mental depresyon (çökme), Periferal nöropati ve bitkinliktir. 

Beriberi üç farklı klinik tablo göstermektedir:

1.Sinirsel (kuru) beriberi

Ön boynuz hücreleri, spinal ganglion ve periferik sinirlerdeki harabiyete bağlı polinöritler ve kaslarda paraliziler görülür.

Çok defa kas-kiriş refleksleri de kaybolur.

Solunum kasları da paralize olabilir.

2.Kardiyak (ödemli) beriberi

Sağ ventrikül hipertrofisinden dolayı kalp genişler.

Zayıf ve hızlı nabız, kardiyak ödemle karekteristik dolaşım yetersizliği belirtileri vardır.

Serebral beriberi 

Genel iştah kaybı, bulantı, kusma. 

Gözdeki değişiklikler; nistagmus ve çok defa strabismus

3.Zihin faaliyetinde bozukluk

Hastalar uykusuzluk, endişe ve melankoliden şikayet ederler.

Bellek bozukluklarına sıklıkla rastlanır.

Alkolik nöropati

Kronik alkolizmde görülen sinir değişiklikleri, hareket ve duyu bozuklukları tiamin eksikliğine bağlanmaktadır.

Kronik alkolizmde, iştahsızlık, mide ve barsak bozuklukları bu vitaminin yeterli miktarda alınmasına engel olur.

Wernicke-Korsakoff sendromu

Kronik alkoliklerde tiamin eksikliğine bağlı görülen, sinir sistemini etkileyen tablodur. 

Yetersiz B1 alınması veya absorbsiyon ve depolama bozukluklarına bağlı olarak ortaya çıkar. Demansa (bunama) neden olur. 

Hastalık Wernicke ensefalopatisi ve Korsakoff psikozundan oluşur. Hastalarda ataksi, spastik parapleji, mental konfüzyon, apati, hafıza kaybı, nistagmus gibi bulgular görülür. Ensefalopati tiamin verilmesi ile gerilerken, psikoz tablosu gerilemez.

Akçaağaç şurubu hastalığı 

Tiamin yetmezliğinin sebep olabileceği bir başka hastalıktır. 

Günlük Gereksinim:

Normal sağlıklı yetişkinlerde günlük vitamin gereksinmesi günlük kalori alımı ile orantılı olup 1.0 - 1.5 mg/gün arasındadır. 

Eğer diyet içindeki CH miktarı normalden fazla ise ayrıca tiamin alınması gerekir. İhtiyaç gebelik ve laktasyonda artar. 

Kaynakları: 

En çok hububat ve bira mayasında bulunur.

Hububat tanelerinden dikkatle hazırlanan kepeksiz beyaz unda ve ileri derecede temizlenmiş pirinçte bulunmaz.

Bezelye, fasulye, mercimek ve fındıkta bol; et, süt ve sebzelerde az bulunur.

Özellikleri: 

Suda çözünür. Isıya dayanıklı bir vitamindir.

120  oC’a 24  saat dayandığı halde, alkalik ortamda, konserveler içinde kolayca harap olur.