"Hep grip olmuşum gibi halsizim ve her yerim ağrıyor gibi hissediyorum", günümüzde biz eczacıların hastalarımızdan sıkça duyduğu bu tip yakınmalar, bize fibromiyaljiyi anlatıyor olabilir.

Nedir bu fibromiyalji?

Fibromiyalji, sıklıkla yorgunluk, bilişsel bozukluk, psikiyatrik semptomlar ve çoklu somatik semptomların eşlik ettiği kronik yaygın kas-iskelet ağrısının en yaygın nedenidir. Hastalığın nedeni bilinmemektedir. Toplumda daha çok 20- 55 yaş arasındaki kadınlarda görülmekle beraber, erkeklerde ve çocuklarda da görülebilir, görülme sıklığı yaşla birlikte artar.

Belirtileri nelerdir?

Fibromiyaljinin temel belirtileri, en az üç aydır mevcut olan ve başka herhangi bir tıbbi durumla açıklanmayan genelleştirilmiş ağrı, yorgunluk ve uyku bozukluklarıdır.

Yaygın kas-iskelet ağrısı- Fibromiyaljinin ana belirtisi, çok bölgeli ağrı olarak da adlandırılan kronik yaygın ağrıdır (CWP). Tipik olarak, fibromiyalji hastalarında çeşitli bölgelerde ağrı görülür, bu ağrı bölgeleri kafa, kollar, göğüs, karın, bacaklar, sırtın üst kısmı, sırtın alt kısmı ve omurgayı (kalçalar dahil) içerebilir.

Bazen ağrı başlangıçta sıklıkla boyun ve omuzlarda lokalize olabilir. Hastalar tipik ağrıyı, ağırlıklı olarak kaslarda tarif ederler.

Yorgunluk ve uyku bozuklukları

- Orta ila şiddetli kalıcı yorgunluk ve uyku bozuklukları fibromiyalji tanısının temel özellikleridir. Görece küçük aktiviteler ağrıyı ve yorgunluğu şiddetlendirir ancak, uzun süreli hareketsizlik de semptomları artırır. Hastalar sabahları serttir ve 8 ila 10 saat uyumuş olsalar bile kendilerini tazelenmemiş hissederler. Fibromiyaljili hastalar karakteristik olarak "hafif" uyurlar, sabahın erken saatlerinde sık sık uyanırlar ve tekrar uyumakta güçlük çekerler. Yaygın bir söylem "Ne kadar uyursam uyuyayım, sabah üzerimden bir kamyon geçmiş gibi hissediyorum"dur. Yorgunluk, devam eden fiziksel ve / veya duygusal tükenmişlik hissini de beraberinde getirir.

Bilişsel bozukluklar

- Bilişsel bozukluklar hastaların çoğunda mevcuttur ve genellikle "fibro sis" olarak adlandırılır. Hastalar tipik olarak sorunlarını, dikkatli ve hızlı düşünce değişiklikleri gerektiren görevleri yapmakta güçlük çekmek olarak tanımlarlar.

Bu ana semptomların yanı sıra fibromiyalji hastalarında depresyon, anksiyete bozuklukları, bipolar bozukluk, posttravmatik stres bozukluğu gibi rahatsızlıklar genel popülasyona göre daha yaygındır. Baş ağrısı, bu hastaların %50’sinden fazlasında görülür. Bu ağrılar, migren ve gerilim tipi baş ağrısı olarak kendini gösterebilir.

Hastaların kol ve bacaklarında yanma, uyuşma, karıncalanma olarak kendini gösteren parestezi ise bu hastalarda görülen semptomlardandır.

İrritabl bağırsak sendromu fibromiyalji ile ilişkili en yaygın gastrointestinal sendromdur, ayrıca gastroözofajial reflü hastalığı, sistit, ağrılı mesane sendromu, kuru göz sendromu da fibromiyaljili hastalarda sıkça görülebilir. Ortostatik hipotansiyonun ana belirti olarak görüldüğü otonom sinir sistemi disfonksiyonu da bu hastalarda yaygındır.

Hastaların bir kısmında ışık, ses, hava durumu değişikliklerine karşı hassasiyet vardır. Hastalar fiziki muayenede ağrı notkatalarına basıda hassasiyet gösterirler.

Tanı koymak için fiziki muayenenin yanısıra tam kan sayımı, CRP, ESR testleri yaptırarak ağrının inflamatuar özellik taşıma ihtimali ekarte edilmelidir.

Fibromiyalji tedavisi nasıl olmalıdır?

-Egzersiz, fibromiyaljili hastalarda önce miyaljiyi artırsa da, kan akımını ve kas gücünün artmasını sağladığı için fayda gösterir. Hafif aerobik programları veya spesifik kardiyo programları tercih edilmektedir.

-Uyku problemleri de beraber görüldüğünden uyku hijyeni/rutinine, uyku öncesi dijital detoksa, karanlıkta uyumaya, ergonomik yatak seçimine dikkat edilmelidir.

-Fibromiyalji hastaları ağrı kesici ilaçlardan çok az fayda elde ettikleri için, ağrı kesici kullanımı tercih edilmez.

-Hastalarda tedavi trisiklik antidepresanlar (Amitriptilin), seratonin norepinefrin geri alım inhibitörleri (Duloksetin, venflaksasin, milnasipran) ile sağlanır.

-Ağrıya ek olarak şiddetli uyku bozukluğu olan hastalarda (amitriptiline cevap yoksa) antikonvülsan olan gabapentin veya pregabalin hekim tarafından tedaviye eklenebilir.

Ecz. Zeynep Aksoy

Kaynaklar

• Goldenberg DL. Fibromyalgia syndrome. An emerging but controversial condition. JAMA 1987;

257:2782.

• Clauw DJ. Fibromyalgia: A clinical review. JAMA 2014; 311:1547.
• Arnold LM, Bennett RM, Crofford LJ, et al. AAPT Diagnostic Criteria for Fibromyalgia. J Pain 2019; 20:611.
• Goldenberg, D. L., Schur, P. H., & Romain, P. L. (2016). Clinical manifestations and diagnosis of fibromyalgia in adults. Up to date (Internet). Dostupno na: http://www. uptodate. com/contents/clinicalmanifestations-and-diagnosis-of-fibromyalgia-in-adults (pristupljeno: 12.5. 2017.)
• Wolfe F, Ross K, Anderson J, et al. The prevalence and characteristics of fibromyalgia in the general population. Arthritis Rheum 1995; 38:19.
• Jones GT, Atzeni F, Beasley M, et al. The prevalence of fibromyalgia in the general population: a comparison of the American College of Rheumatology 1990, 2010, and modified 2010 classification criteria. Arthritis Rheumatol 2015; 67:568.
• Walitt B, Nahin RL, Katz RS, et al. The Prevalence and Characteristics of Fibromyalgia in the 2012 National Health Interview Survey. PLoS One 2015; 10:e0138024.
• Ting TV, Barnett K, Lynch-Jordan A, et al. 2010 American College of Rheumatology Adult Fibromyalgia Criteria for Use in an Adolescent Female Population with Juvenile Fibromyalgia. J Pediatr 2016; 169:181.
• Arnold LM, Bennett RM, Crofford LJ, et al. AAPT Diagnostic Criteria for Fibromyalgia. J Pain 2019; 20:611. Walitt B, Čeko M, Khatiwada M, et al. Characterizing "fibrofog": Subjective appraisal, objective performance, and task-related brain activity during a working memory task. Neuroimage Clin 2016; 11:173.
• Elkana O, Falcofsky AK, Shorer R, et al. Does the cognitive index of the symptom severity scale evaluate cognition? Data from subjective and objective cognitive measures in fibromyalgia. Clin Exp Rheumatol 2019; 37 Suppl 116:51. Ghiggia A, Romeo A, Tesio V, et al. Alexithymia and depression in patients with fibromyalgia: When the whole is greater than the sum of its parts. Psychiatry Res 2017; 255:195.
• Galvez-Sánchez CM, Reyes Del Paso GA, Duschek S. Cognitive Impairments in Fibromyalgia Syndrome: Associations With Positive and Negative Affect, Alexithymia, Pain Catastrophizing and Self-Esteem. Front Psychol 2018; 9:377.
• Carta MG, Moro MF, Pinna FL, et al. The impact of fibromyalgia syndrome and the role of comorbidity with mood and post-traumatic stress disorder in worsening the quality of life. Int J Soc Psychiatry 2018; 64:647.