Dr. Ecz. Dyt. Neda TANER
Beslenme yaşam kalitesinin ve sağlıklı bir yaşamın devamı için şarttır. Vücuda tanı veya tedavi amacıyla alınan ilaçların besinlerle etkileşmesi istenmeyen etkilere sebep olmaktadır. Başarılı bir tedavi için tedavi sürecinde uygulanan ilaç protokolü ile kişinin beslenme durumu değerlendirilmelidir. Bu konuda besinlerin ilaçlar üzerindeki etkilerinin bilinmesi gerekir. Etkileşim ilacın hangi besinle, hangi miktarda ve ne zaman alındığına bağlıdır.
Besin ilaç etkileşimleri tedavi uygulanırken sıklıkla görülebilir ve hastanın tedavi sonuçlarını olumsuz yönde etkileyebilir. Etkileşim sonucu ilacın farmakokinetik ve farmakodinamik etkisi değişebilir. Bu durum besin ögesinden beklenen etkinin alınamamasına sebep olabilir. İlaçlar besinlerin emilimini, metabolizmasını, dağılımını ve atılımını etkileyerek, hastanın beslenme durumunu bozabilir. Besinler ve besin ögeleri ilacın emilimini ve etkinliğini değiştirebilir. Besinler, ilaçların emilimini önemli ölçüde azaltabileceğinden, ilaçların kullanım şekli aç/tok değişebilir. İlaçların biyoyararlanımlarındaki değişiklik, tedavide başarısızlıkla sonuçlanabilir.
Bazı besinler kullanılan ilaçların etkilerini azaltırlar, bazı besinler ise ilacın vücutta kalma süresini artırarak ilaçların etkilerini ve yan etkilerini arttırırlar. İlaç kullanılırken tüketilen besinlere dikkat etmek gerekmektedir.
Bu konuda birkaç örnek vermek gerekirse;
Bu meyvenin suyunun fazla miktarda tüketimi (günde 1 litre ve üzeri) özellikle statin grubu kolesterol ilaçlarının bazılarının bağırsakta parçalanmasını geciktirerek kan seviyelerini arttırır. Bununla birlikte kas ağrıları, kas krampları ve kas erimesi gibi yan etkilerde artış görülür. Kalsiyum antagonisti grubu tansiyon ilaçlarının etkisini arttırabilir ve tansiyon düşüklüğü görülebilir. Erkeklerde sertleşme sorunu için kullanılan ilaçların etkisini arttırması tansiyon düşüklüğü, görme bozukluğu gibi şikayetleri ortaya çıkarabilir. Östrojen içeren doğum kontrol haplarının etkisini dolayısıyla yan etkilerini arttırabilir. Bazı antidepresanlar, psikiyatri, kalp ritim ve kanser ilaçları da etkileşim gösterebilir.
.jpg)
Kahve, çay ve enerji içecekleri bazı soğuk algınlığı ilaçlarıyla birlikte alındığında sinir, uykusuzluk, çarpıntı, kalp ritim bozukluğu, tansiyon yüksekliği, kabızlık, idrar artısı yapabilir. Bazı nefes açıcı bronşit ilaçlarının yan etkisi artırarak ajitasyon. Ritim bozukluğu yaratır. Siprofloksasin isimli antibiyotik, doğum kontrol hapları ve kortizon da kafeinin parçalanmasını geciktirerek kan düzeyinin artmasına neden olur.
Florokinolon ve tetrasiklin grubu antibiyotikler, sefuroksim isimli antibiyotik, bifosfonat grubu kemik erimesi ilaçları, metotreksat isimli romatizma ilacı, kalsiyum içeren bu tip gıdalar ve ilaçlardan 2 saat önce veya 6 saat sonra alınmalıdır yoksa emilimi bozulur. Kansızlık için kullanılan demir ile süt ve süt ürünleri, pekmez, susam, fındık, fıstık, kurutulmuş meyveler, kuru baklagiller, yeşil yapraklı sebzeler aynı anda kullanılmamalıdır. Demir emilimi bozulmaması için en az 2 saat sonra tüketilmelidir.
Proteinden zengin besinler; Propranolol isimli beta bloker grubu ilacın nefes darlığı, tansiyon ve nabız düşürücü etkisini arttırır. Parkinson ilacı Karbidopa/Levodopa ve astım ilacı teofilinin etkisini azaltır.